Afty w jamie ustnej: dlaczego powstają i co naprawdę na nie pomaga

Czujesz ją przy każdym posiłku, łyku wody, a nawet podczas mycia zębów. Afta może pojawić się zupełnie niespodziewanie. Zazwyczaj jednak po kilku dniach sama znika. Dlaczego właściwie powstaje? Czego można spróbować w domu? I kiedy nie jest to już zwykła afta?

Czym są afty i jak je rozpoznać

Aftę zazwyczaj można dość łatwo rozpoznać. Pojawia się jako niewielka, bolesna ranka wewnątrz jamy ustnej. W środku jest zwykle biała lub żółtawa, a wokół niej znajduje się czerwona obwódka. Najczęściej ma zaledwie kilka milimetrów. Mimo to potrafi mocno dokuczać podczas jedzenia.

Czasami zauważysz ją od razu. Innym razem dopiero przy pierwszym kęsie. Zjesz kawałek pomidora lub cytrusa i nagle zaczyna mocno szczypać. Podobnie może być po słonym lub pikantnym jedzeniu.

Afta najczęściej pojawia się w miejscach, które podczas jedzenia i mówienia są stale w ruchu. Typowe lokalizacje to wewnętrzna strona wargi lub policzka, język, okolica pod językiem czy miękkie tkanki jamy ustnej.

Dobra wiadomość jest taka, że zwykła afta w jamie ustnej zazwyczaj nie wymaga specjalnego leczenia. Stopniowo goi się sama, najczęściej w ciągu 7–14 dni. Jeśli tak się nie dzieje, warto zachować czujność. Podobnie wtedy, gdy afta jest bardzo duża lub regularnie nawraca.

Afta czy opryszczka? Łatwo je pomylić

Aftę i opryszczkę można na pierwszy rzut oka pomylić. Kiedy jednak przyjrzysz się im dokładniej, różnic jest więcej. Najważniejsze są przede wszystkim miejsce występowania i wygląd.

Afta powstaje wewnątrz jamy ustnej. Można ją zauważyć na wewnętrznej stronie wargi lub policzka. Często występuje także na języku, pod językiem albo przy dziąsłach. Wygląda jak pojedyncza bolesna ranka z białym lub żółtawym środkiem i czerwoną obwódką. Czasami pojawia się kilka aft jednocześnie. Afta NIE jest zakaźna, więc nie można przenieść jej na inną osobę.

Opryszczka wygląda nieco inaczej. Pojawia się na wardze lub tuż przy niej. Przed wystąpieniem zmian możesz odczuwać pieczenie, swędzenie, szczypanie lub mrowienie. Następnie pojawiają się małe pęcherzyki. Zwykle występują w skupiskach, później pękają i tworzą strupek. Za opryszczkę odpowiada wirus herpes simplex, a zmiany są zakaźne.

Podobnie można pomylić afty z pękającymi kącikami ust. Powstają one bezpośrednio w kącikach warg. Skóra jest tam zwykle sucha, zaczerwieniona i pęka. Może również szczypać podczas otwierania ust lub jedzenia.

Dlaczego powstają afty

Czasami afta pojawia się zupełnie niespodziewanie. Rano niczego nie czujesz. Wieczorem masz już w jamie ustnej małą, bolesną rankę. Przyczyn może być wiele. Czasami błonę śluzową coś mechanicznie podrażnia. Innym razem znaczenie mają stres, zmiany hormonalne lub inne czynniki.

Przygryzienie, szczoteczka lub aparat ortodontyczny

Częstą przyczyną jest uraz błony śluzowej. Czasami wystarczy zwykłe przygryzienie policzka. Podobnie może zadziałać twarde jedzenie albo zbyt intensywne szczotkowanie zębów.

Problem może powodować również aparat ortodontyczny lub ostra krawędź zęba. Jeśli jedno miejsce w jamie ustnej jest stale ocierane, błona śluzowa jest ciągle podrażniana. W przypadku aparatu można zauważyć to dość szybko. Drut lub zamek ociera się o policzek, a po pewnym czasie w podrażnionym miejscu pojawia się ranka.

Jeżeli coś w jamie ustnej regularnie drapie lub ociera, nie wystarczy zajmować się tylko samą aftą. Ważne jest ustalenie przyczyny i znalezienie tego, co podrażnia błonę śluzową.

Stres i zmiany hormonalne

U niektórych osób afty pojawiają się częściej w okresach stresu.

Być może dobrze to znasz. Masz dużo pracy, mniej śpisz, a głowa pracuje na pełnych obrotach. I właśnie wtedy pojawia się afta.

Z występowaniem aft wiążą się również zmiany hormonalne. U niektórych kobiet ranki nawracają w określonych fazach cyklu miesiączkowego.

Jeśli afty u ciebie nawracają, spróbuj zwrócić uwagę na to, kiedy się pojawiają. Być może występują po szczególnie wymagającym okresie, przy niedoborze snu albo zawsze w podobnej fazie cyklu. Nie musisz prowadzić szczegółowych notatek. Wystarczy obserwować te zależności.

Jedzenie może podrażniać aftę

Niektóre produkty spożywcze mogą podrażniać wrażliwą błonę śluzową.

Często są to kwaśne, słone i pikantne potrawy. Problem mogą powodować cytrusy, pomidory, ocet lub mocno przyprawione dania. U niektórych osób nieprzyjemne odczucia mogą wywoływać także orzechy, czekolada czy kawa.

Nie oznacza to jednak, że od razu trzeba wyeliminować połowę produktów z diety. Jeśli afta pojawia się tylko od czasu do czasu, nie ma potrzeby wprowadzania dużych zmian. Lepiej obserwować, czy problem się powtarza. Jeśli na przykład przy każdej afcie konkretny produkt powoduje podrażnienie, warto odstawić go na kilka dni.

Gdy afty często nawracają

Jedna afta od czasu do czasu nie jest niczym niezwykłym. Inaczej jest wtedy, gdy ranki nawracają bez przerwy.

Ich występowanie może być związane również z niedoborem żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego.

W zależności od sytuacji lekarz może skierować cię na badania krwi. Pozwolą one sprawdzić, czy nie brakuje ci niektórych składników.

A co z pastą do zębów?

Jednym z czynników może być również SLS, czyli sodium lauryl sulfate. Substancja ta jest stosowana w pastach do zębów między innymi jako składnik pieniący. U niektórych osób może podrażniać błonę śluzową jamy ustnej.

Warto wypróbować pastę do zębów bez SLS.

Afty na języku, pod językiem i na dziąsłach

Afta afcie nierówna. Dużo zależy od tego, w którym miejscu jamy ustnej się pojawi. Taka sama ranka w jednym miejscu może być niemal niezauważalna, a w innym przeszkadzać przy każdym kęsie.

Afta na języku

Afty na języku bywają bardzo uciążliwe. Język jest bowiem cały czas w ruchu. Używasz go podczas mówienia. Porusza się podczas jedzenia. Jest potrzebny również przy przełykaniu.

Ranka jest więc drażniona praktycznie przez cały dzień. Podczas jedzenia dodatkowo dotykają jej kawałki pokarmu. Dlatego aftę na języku często odczuwa się znacznie bardziej niż zmianę w innym miejscu.

Najbardziej pomaga ostrożność podczas jedzenia. Wybieraj bardziej miękkie produkty. Jedz wolniej i staraj się nie podrażniać ranki bez potrzeby.

Nie sprawdzaj też afty bez przerwy językiem. To zrozumiałe, że chcesz wiedzieć, czy nadal tam jest. Ciągłe dotykanie jej językiem dodatkowo ją jednak podrażnia.

Afta pod językiem

Uciążliwa może być również afta pod językiem. Jest to trudniej dostępne miejsce. Dlatego często pojawia się pokusa, aby sprawdzać je palcem, językiem lub patyczkiem kosmetycznym.

Nie jest to jednak dobry pomysł. Afty nie należy drapać ani nakłuwać. Najlepiej pozostawić ją w spokoju, a podczas jedzenia uważać na produkty, które powodują szczypanie.

Afta na dziąśle

Afty na dziąsłach mogą szczególnie dokuczać podczas szczotkowania zębów.

Nie należy jednak z ich powodu rezygnować z higieny jamy ustnej. Nadal myj zęby. W okolicy afty po prostu zachowaj większą delikatność. Nie dociskaj szczoteczki i nie próbuj szorować ranki.

Przyjemniejsza może być miękka szczoteczka. Twarde włosie i mocny nacisk mogą jeszcze bardziej podrażniać wrażliwe miejsce.

Afty w gardle: kiedy może chodzić o coś innego

Jeśli zaczyna boleć cię gardło i jednocześnie zauważysz białą rankę, może to być afta w gardle, ale także inny problem. Podobnie mogą objawiać się na przykład niektóre infekcje wirusowe, w tym herpangina.

Zwróć szczególną uwagę na gorączkę, silny ból gardła, powiększone węzły chłonne lub liczne pęcherzyki. Jeśli pojawią się trudności z przełykaniem lub piciem albo stan się pogarsza, lepiej skontaktować się z lekarzem.

Jak leczyć afty w jamie ustnej w domu

W przypadku zwykłej afty najważniejsze jest, aby nie podrażniać niepotrzebnie błony śluzowej. W większości przypadków afta stopniowo goi się sama. W ciągu tych kilku dni można jednak zrobić sporo, aby była mniej dokuczliwa.

Możesz zacząć od jedzenia. Na pewien czas odstaw kwaśne, słone i pikantne produkty, szczególnie jeśli po ich spożyciu afta piecze. Uważaj również na twarde i chrupiące jedzenie. Może ono łatwo zahaczyć o rankę.

Pomocne mogą być również proste płukanki. Stosuje się na przykład roztwór soli lub delikatne płukanki ziołowe. Aby przygotować płukankę solną, wystarczy dodać do szklanki ciepłej wody około pół łyżeczki soli, wypłukać usta, a następnie wypluć roztwór.

Jeśli afta jest bardzo bolesna albo utrudnia jedzenie i picie, odpowiedni preparat pomoże dobrać farmaceuta.

Płukanki i preparaty do płukania gardła z wód kwiatowych i ziół

W przypadku aft wykorzystuje się szałwię, tymianek, rumianek, melisę czy nagietek. Płukanki z tych roślin pomagają łagodzić podrażnioną błonę śluzową. Dzięki temu okres gojenia afty może być mniej uciążliwy. Jeśli sięgniesz po gotową wodę szałwiową lub wodę tymiankową, zawsze sprawdź sposób użycia podany na opakowaniu.

Domowa płukanka nie powinna być zbyt mocna. Delikatniejszy napar jest zwykle przyjemniejszy. Jeśli po jego zastosowaniu afta zaczyna mocniej piec lub szczypać, lepiej z niego zrezygnować.

Olejki eteryczne w jamie ustnej i jak je rozcieńczać

W pielęgnacji aft wykorzystuje się także olejek goździkowy, olejek tea tree czy mirrę. Szczególnie olejek goździkowy kojarzony jest z łagodzeniem bólu. Olejek tea tree i mirra są natomiast stosowane ze względu na swoje właściwości antyseptyczne.

Z olejkami eterycznymi należy jednak postępować ostrożnie. Nierozcieńczonego olejku nie nakładaj bezpośrednio na aftę i nie połykaj go. Jest bardzo skoncentrowany i może jeszcze bardziej podrażnić błonę śluzową. Przy rozcieńczaniu stosuj się do instrukcji producenta konkretnego produktu.

Czego unikać przy aftach

Podczas gojenia afty najlepiej na kilka dni zrezygnować ze wszystkiego, co powoduje pieczenie lub szczypanie w jamie ustnej. Dotyczy to przede wszystkim kwaśnych, słonych i pikantnych potraw. Uważaj na cytrusy, pomidory, ocet oraz mocno przyprawione dania.

Co zatem jeść? Lepszym wyborem są miękkie i letnie potrawy. Możesz spróbować na przykład owsianki lub kleiku ryżowego, makaronu, ryżu, puree ziemniaczanego, jajek, jogurtu czy delikatnej zupy. Z owoców łagodniejsze mogą być na przykład banany lub dojrzałe gruszki.

Uważaj również na twarde i chrupiące produkty. Chipsy, krakersy, suche pieczywo lub orzechy mogą zahaczyć o aftę i dodatkowo ją podrażnić.

Bardzo gorące jedzenie i napoje również mogą powodować dyskomfort. Pozwól im trochę ostygnąć.

Jeśli płyn do płukania jamy ustnej zawierający alkohol powoduje pieczenie lub szczypanie, na czas gojenia lepiej z niego zrezygnować.

Nadal myj zęby. W okolicy afty zachowaj jednak większą delikatność. Miękka szczoteczka i mniejszy nacisk są lepsze niż całkowite omijanie tego miejsca. Nie drap ani nie przekłuwaj afty.

Profilaktyka i kiedy zgłosić się do lekarza

Jedna afta od czasu do czasu zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju. Jeśli jednak afty często nawracają, spróbuj obserwować, co poprzedza ich pojawienie się.

Może to być konkretne jedzenie, stres, podrażnienie błony śluzowej lub na przykład zmiana pasty do zębów.

Skontaktuj się z lekarzem lub stomatologiem, jeśli afta nie goi się dłużej niż trzy tygodnie, jest nietypowo duża lub bolesna, pojawia się wiele aft jednocześnie albo występuje gorączka.

Jak pozbyć się afty?

W większości przypadków trzeba dać jej czas i podczas gojenia jak najmniej ją podrażniać. Pomocne jest delikatne szczotkowanie zębów, miękkie jedzenie oraz czasowe unikanie produktów, które powodują szczypanie w jamie ustnej.

Jeśli afta ciągle nawraca lub długo się nie goi, najlepiej skonsultować się z lekarzem lub stomatologiem i ustalić, co może być tego przyczyną.

FAQ

Czy afty mogą występować również u dzieci?

Tak, afty mogą pojawiać się także u dzieci. Zazwyczaj stopniowo goją się samoistnie, ale jeśli często nawracają, warto skonsultować się z pediatrą.

Czy afta może pojawić się po wizycie u dentysty?

Tak, po zabiegu błona śluzowa może być przez krótki czas podrażniona lub uszkodzona. W takim miejscu może następnie powstać afta.

Dlaczego afta tak bardzo boli, skoro jest taka mała?

Afta podrażnia wrażliwe zakończenia nerwowe w błonie śluzowej jamy ustnej. Dlatego nawet niewielka ranka może boleć podczas jedzenia, picia lub mówienia.